Badanie moczu i morfologia – co mogą powiedzieć o stanie zdrowia?

Regularne badania profilaktyczne to bardzo ważny element dbania o swoje zdrowie. Poddawanie się takim testom to bardzo dobry nawyk. Morfologia krwi i badanie ogólne moczu pozwalają na znalezienie wielu nieprawidłowości i otwierają drogę do bardziej specjalistycznej diagnostyki. Dlatego warto korzystać z możliwości sprawdzenia swojego stanu zdrowia. O czym mówią różne parametry, które testuje się w takich badaniach?

Badanie moczu – podstawowe informacje

Badanie moczu jest jednym z najczęściej wykonywanych testów diagnostycznych, który może dostarczyć cennych informacji o stanie zdrowia nerek oraz innych układów organizmu. Na podstawie jego wyników można podejrzewać np. cukrzycę, czy przewlekłą niewydolność nerek. Takie badanie jest bezbolesne, a jego koszty są niskie, co sprawia, że jest to dobry sposób na profilaktykę.

Jakie parametry moczu są badane?

Badając mocz, zwraca się uwagę na jego właściwości fizyczne. Należą do nich:

• Barwa – prawidłowo zabarwiony mocz jest słomkowo-żółty. Zmiany jego barwy mogą świadczyć o odwodnieniu lub różnych problemach zdrowotnych – np. zapaleniu pęcherza, kamicy nerkowej, czy przewlekłej chorobie nerek.
• Zapach – naturalny zapach moczu jest bardzo charakterystyczny. Jego zmiany nie muszą świadczyć o chorobie – często są spowodowane np. spożyciem określonych produktów jak szparagi. Jednak zapach moczu może też wskazywać np. na infekcję dróg moczowych.
• Klarowność – w moczu prawidłowym nie powinny znajdować się osady i zmętnienia. Takie zmiany mogą świadczyć o obecności różnych elementów morfotycznych i organicznych.
• Osmolalność – czyli ciężar właściwy moczu jest wskaźnikiem diagnostycznym gospodarki wodno-elektrolitowej.
• Obecność białek – białkomocz jest wczesnym objawem wielu chorób nerek. Może także występować w cukrzycy czy nadciśnieniu.
• Zawartość glukozy – mocz pobrany od zdrowej osoby nie powinien zawierać glukozy. Jeśli ta substancja jest w nim obecna, to może świadczyć o cukrzycy. Glukoza w moczu występuje także w chorobach wątroby, zaburzeniach endokrynologicznych oraz przy uszkodzeniach kanalików nerkowych.
• Obecność bilirubiny – jest to sygnał, który świadczy o chorobach wątroby lub dróg żółciowych.
• pH moczu – za normę uważa się przedział od 4,5 do 8. W przypadku obniżenia poniżej normy rozpoznaje się kwasicę, natomiast przy wartościach powyżej normy, można mówić o zasadowicy.
• Krwiomocz – obecność krwi w moczu jest objawem nieprawidłowym i może świadczyć o chorobach nerek, wątroby, pęcherza, czy urazach.
• Liczba leukocytów w moczu – jeśli jest podniesiona, to może być sygnał świadczący o zapaleniu dróg moczowych.
• Azotyny – występowanie w moczu tych związków chemicznych świadczy o infekcji bakteryjnej.

Sprawdź kiedy obchodzony jest „Światowy dzień nerek”? 

Jak pobiera się mocz do badań?

Bardzo istotne jest zastosowanie prawidłowej techniki pobierania moczu. Najlepszym materiałem do diagnostyki jest mocz poranny, pochodzący z środkowego strumienia. Przed jego oddaniem powinno się umyć bieżącą wodą okolice cewki moczowej. Dzięki temu można uniknąć zanieczyszczenia próbki np. śluzem. Należy też pamiętać o odpowiednim pojemniku, do którego pobierany ma być mocz. Powinien on być sterylny, nie wolno także dotykać jego wnętrza.

W niektórych przypadkach możliwe jest także wykonanie próbki z tzw. moczu przygodnego, czyli pobranego o innej porze dnia. Taką procedurę stosuje się jednak raczej w nagłych przypadkach, które wymagają natychmiastowej diagnostyki.

Niekiedy wykonuje się także dobową zbiórkę moczu, która polega na zbieraniu moczu wydalanego przez całą dobę. Jest to badanie nieco bardziej uciążliwe i wymagające dokładności. Wykonuje się je jednak tylko w określonych przypadkach.

Morfologia – co trzeba o niej wiedzieć?

Jednym z najczęściej wykonywanych testów jest także morfologia krwi. To kompleksowe badanie, które ocenia skład i liczbę komórek krwi. Może dostarczyć informacji o ogólnym stanie zdrowia, a także pomóc w diagnostyce wielu chorób. 

Krew do morfologii pobierana jest najczęściej z żyły w okolicy zgięcia łokciowego. Odczucia bólowe są indywidualne dla każdej osoby, jednak takie badanie nie zalicza się do bolesnych. Morfologia powinna być wykonywana na czczo, chociaż w stanach nagłych nie jest to konieczne.

Jakie parametry są badane podczas morfologii?

Morfologia jest badaniem, które pozwala określić kilkanaście różnych parametrów. W jej podstawowej wersji można znaleźć:

• WBC – czyli liczba leukocytów. Jeśli jest zbyt wysoka, to może świadczyć o różnych infekcjach, również tych przewlekłych, a także chorobach szpiku kostnego. Z kolei zbyt niska liczba leukocytów jest obserwowana np. w przypadku niektórych chorób autoimmunologicznych, przyjmowania określonych grób leków oraz niedożywienia. Jeśli liczba leukocytów odbiega od normy, to wykonywany jest też rozmaz, czyli oznaczenie poszczególnych grup białych krwinek, które pozwalają na dokładniejszą diagnostykę.
• RBC – czyli liczba erytrocytów. Jeśli jest ona obniżona, to można mówić o niedokrwistości. Podniesiona liczba erytrocytów zdarza się rzadziej i może świadczyć np. o chorobach serca.
• HGB – czyli hemoglobina. Jeśli jej poziom jest zbyt niski, to może świadczyć o anemii – zarówno z niedoboru żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12, jak i anemii sierpowatej. Zbyt wysoka hemoglobina jest zwykle wynikiem odwodnienia, jednak może być też symptomem nadkrwistości.
• HCT – hematokryt, czyli wskaźnik stosunku erytrocytów do objętości krwi. Jego podwyższony poziom może świadczyć np. o niedotlenieniu organizmu. Zbyt niski hematokryt wskazuje zwykle na anemię.
• MCV – czyli średnia objętość krwinki czerwonej. Zbyt wysoka wartość tego parametru to makrocytoza. Taki stan występuje często w niedokrwistościach spowodowanych niedoborem kwasu foliowego i witaminy B12. Zbyt niskie MCV wskazuje na niedokrwistość z niedoboru żelaza.
• MCH – czyli średnia waga hemoglobiny w krwince. Podniesiony wskaźnik MCH może świadczyć o niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego, oraz niedokrwistości megaloblastycznej. Obniżenie tego parametru może być natomiast wynikiem niedokrwistości z niedoboru żelaza, a także różnych chorób przewlekłych.
• MCHC – czyli średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej. Parametr ulega obniżeniu w przypadku anemii z niedoboru żelaza, odwodnienia oraz w ciąży. Podwyższone MCHC zdarza się dużo rzadziej i może świadczyć np. o niedokrwistości hemolitycznej, chorobach hematoonkologicznych lub toczniu.
• RDW – oznacza podawaną w procentach różnicę objętościową między czerwonymi krwinkami znajdującymi się w próbce a wartością standardową.
• PLT – czyli płytki krwi. Podwyższenie tego parametru świadczy o nadpłytkowości, która może towarzyszyć infekcją lub chorobom nowotworowym. Obniżony wskaźnik PLT, czyli małopłytkowość występuje np. w chorobach autoimmunologicznych.
• RET – czyli retykulocyty. Ich niski poziom może świadczyć o anemii aplastycznej, niedoborach żelaza, kwasu foliowego, czy witaminy B12, a także chorób nowotworowych.
• Receptor transferynowy – jego podwyższona wartość może wskazywać na niedobór żelaza.

Należy jednak pamiętać, że interpretacja wyników badań jest zadaniem lekarza, który je zlecił. Odchylenia różnych parametrów mogą mieć związek z przebiegiem leczenia i innymi uwarunkowaniami, które prawidłowo określić może jedynie specjalista.

Bibliografia:

1. Szutowicz A, Raszeja-Szpecht A (red.): Diagnostyka laboratoryjna - Tom I. Gdański Uniwersytet Medyczny, Gdańsk 2012.
2. Brunzel NA: Diagnostyka laboratoryjna moczu i innych płynów ustrojowych. Red. wyd. pol. Kemona H, Mantur M. Edra Urban&Partner. 2016.
3. Bil-Lula I, Ćwiklińska A, Kamińska D, at al.: Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej dotyczące badania upostaciowanych elementów moczu w medycznym laboratorium diagnostycznym. Diagn Lab. 2019;55:145–198.
4. Rozenberg G: Przypadki w hematologii laboratoryjnej. Wydawnictwo Urban&Partner, 2013.
5. Rydzewski A: Budowa i czynność nerek. W: Myśliwiec M (red.): Nefrologia.  Medical Tribune, Warszawa 2010.