Etno-tradycje - lekcja w muzeum

To wystawa kultowa, prezentujemy ją już 9 raz na przestrzeni istnienia Muzeum Etnograficznego w Tarnowie. Od pokoleń cieszy sie dużym zainteresowaniem zarówno najmłodszej grupy zwiedzających, dla których jest to podróż w czasie, ale także ludzi starszych, którzy pamiętają te czasy, te wnętrza ze swojego dzieciństwa – dla nich to ma ogromne, sentymentalne znaczenie – mówi Urszula Gieroń, kustosz Muzeum Etnograficznego w Tarnowie.

Muzeum Etnograficzne w Tarnowie jest jednym z oddziałów Muzeum Ziemi Tarnowskiej, jest to bardzo charakterystyczne muzeum, ponieważ odnosi się ono – to co tutaj prezentujemy, pokazujemy, do zwiedzania czego zapraszamy – do rzeczy można powiedzieć bardzo bliskich, a więc tego co jeszcze niedawno mogliśmy zobaczyć u babci na wsi, tego co widzieliśmy jeszcze w piwnicy, w garażu, jakieś takie eksponaty nam bliskie, bliskie naszemu sercu. Tutaj właśnie Muzeum Etnograficzne zajmuje się gromadzeniem, pielęgnowaniem, przechowywaniem, ale też udostępnianiem, promowaniem tych rzeczy, żeby one nie zatarły się w pamięci, żeby ta pamięć o tradycji regionu tarnowskiego była wciąż żywa – zaznacza Marcin Borys, zastępca dyrektora ds. zbiorów i edukacji Muzeum Ziemi Tarnowskiej.

Prezentowana wystawa została stworzona w oparciu o zbiory gromadzone przez muzeum z regionu Krakowiaków Wschodnich, czyli ziemi brzeskiej, tarnowskiej i dąbrowskiej oraz z Pogórza. Muzeum w swoich zasobach posiada ponad 5 tysięcy eksponatów.

Wnętrze pokazuje kunszt naszych twórców ludowych, rzemieślników, pokazuje, jakie bogactwo naszej kultury ludowej zachowało się do dziś, bo region jest nadal tradycyjny i zachowawczy. We wnętrzu babcinej izby pokazaliśmy dawny układ wnętrza dawnej, wiejskiej, zrębowej chaty, jakich kiedyś w naszym regionie naprawdę było wiele. W tej chwili ten czas mija bezpowrotnie, ale dzięki temu, że istnieje muzeum udało nam się zachować to cenne dziedzictwo kultury. Prezentujemy tu dawny, tradycyjny układ wiejskiej chaty, czyli jest sień, izba biała połączona z izbą czarną oraz komora. Największe nasycenie i najciekawsze eksponaty znajdują się jednak w tej sali, gdzie pokazujemy tradycyjne wiejski piec, w którym znajdują się dawne sprzęty służące do gotowania i do pieczenia chleba. Pokazujemy tutaj również różne ciekawe przykłady kultury takiej bardziej duchowej. Na przykład zaprezentowaliśmy galerię obrazów, których posiadamy w swoim zbierze bardzo dużo. Pokazujemy meble ludowe, m.in. piękne skrzynie pochodzące z okolic Żabna i Wojnicza, bo takie ośrodki meblarskie u nas się znajdowały, pokazujemy również przepiękne meble, które były pierwowzorem dzisiejszej wersalki – w dzień służyły do siedzenia, a w nocy do spania. Ta wystawa daje możliwość oprócz pokazania dawnego życia codziennego, również stanowi prezentację dawnych wiejskich rzemiosł, które niestety już się zatraciły, m.in. bednarstwo, plecionkarstwo, koszykarstwo, a także wyroby kowalskie, które na naszej wystawie również można zobaczyć - wyjaśnia Urszula Gieroń, kustosz Muzeum Etnograficznego w Tarnowie.

"W babcinej izbie" czas wyznaczają pory roku i sprawowane w kulturze ludowej obrzędy. Muzeum dba o to, by zwiedzający mogli zobaczyć nawiązania do dawnych tradycji.

Wystawa oprócz tego klasycznego przedstawienia wnętrza wiejskiej chaty daje nam również możliwość, aby w roku obrzędowym przedstawiać takie sceny nasycając je elementami obrzędowymi danego okresu. W tej chwili zauważyć można przedmioty wraz z ich symboliką, które wiążą się ze świętem, które miało miejsce parę dni temu, a mianowicie ze świętami zadusznymi i Wszystkich Świętych to tutaj ten symboliczny, grób, mogiła ziemna, przystrojona tak jak dawniej, a także nawiązujący do dawnych zwyczajów zadusznych kiedy to według wierzeń dusze zmarłych przybywały do domostw, przygotowywano dla nich specjalną strawę, wodę, a także idąc na cmentarz ubierano się na czarno. Tutaj wykorzystujemy naszą kolekcję strojów ludowych, obrzędowych, a także przepiękne chusty, stroje czarne, które był stosowne do tego okresu - tłumaczy Urszula Gieroń.

Muzeum Etnograficzne w Tarnowie słynie też z prezentowanej od początku swojego istnienia wystawy "Romowie – historia i kultura".

Wystawa stała "Romowie – historia i kultura" jest taką wizytówką naszego muzeum, od jego początków, od początku działu etnografii powstawała kolekcja zbiorów przedstawiających życie i kulturę Romów. Romowie tutaj zamieszkiwali nasze tereny już w XIX wieku. Wtedy pojawiali się Romowie Karpaccy, wcześniej jeszcze Romowie Polska Roma, Lowarzy, Kełderasze. Oni tutaj w naszym regionie funkcjonowali, w momencie kiedy osiedlili sie po 1964 roku tutaj już na stałe mieszkali w Tarnowie – wyjaśnia Kamila Jasiak, kierownik działu etnografii w Muzeum Ziemi Tarnowskiej.

W Muzeum Etnograficznym w Tarnowie prowadzone są również zajęcia, dzięki, którym można poznać dawne ludowe zwyczaje i tradycje. Udział w nich wziąć mogą nie tylko dzieci, ale również dorośli.

Zajęcia związane z typowo regionem tarnowskim, z tą kulturą, opierają się one choćby o tę wystawę "W babcinej izbie", prezentujemy tutaj różne aspekty życia na dawnej wsi, można szeroko powiedzieć galicyjskiej, czy zawężając właśnie do wsi regionu tarnowskiego sprzed 100 laty. Kolejne zajęcia są realizowane cyklicznie w związku z cyklem dorocznym, czyli zbliża nam się okres Bożego Narodzenia, czyli przypominamy tę plastykę bożonarodzeniową podobnie w przypadku w Wielkiej Nocy, mamy zajęcia związane z Andrzejkami tutaj różnego rodzaju propozycje, w których myślę, że każdy znajdzie coś interesującego - mówi Marcin Borys, zastępca dyrektora ds. zbiorów i edukacji Muzeum Ziemi Tarnowskiej.

Region tarnowski wyróżnia się bogatą tradycją etnograficzną, w której przenikają się wpływy kultury ludowej Krakowiaków Wschodnich i Pogórzan. Przez wieki zachowały się tu charakterystyczne zwyczaje, stroje, muzyka i obrzędy związane z rytmem życia wiejskiego oraz świętami dorocznymi. Muzeum Etnograficzne w Tarnowie pełni ważną rolę w pielęgnowaniu i upowszechnianiu tej spuścizny – jest nie tylko miejscem ekspozycji dawnych przedmiotów codziennego użytku, ale także żywym ośrodkiem pamięci o tradycjach i tożsamości regionu. Poprzez wystawy, warsztaty i spotkania muzeum przybliża bogactwo kultury ludowej, przypominając o jej znaczeniu dla współczesnej tożsamości lokalnej i regionalnej.

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego. 

Tytuł projektu: Miejsca, ludzie, wydarzenia - z kulturą i historią 

Odcinek: Etno-tradycje - lekcja w muzeum