Oszustwa na ogromną skalę. Seniorzy tracą oszczędności życia
Dane przedstawione przez Komendę Wojewódzką Policji w Krakowie pokazują niepokojącą skalę przestępczości wymierzonej przede wszystkim w osoby starsze.
W 2025 roku w Małopolsce ponad 830 osób padło ofiarą oszustw popełnianych tzw. metodami na legendę. Przestępcy podszywali się między innymi pod członków rodziny, policjantów i prokuratorów, wykorzystując zaufanie oraz emocje swoich rozmówców.
Liczba pokrzywdzonych była niemal dwukrotnie większa niż w 2024 roku.
Łączna wartość strat finansowych poniesionych przez ofiary wyniosła około 21,6 mln zł.
Za tymi liczbami kryją się osobiste dramaty osób, które niejednokrotnie tracą oszczędności gromadzone przez całe życie.
Zagrożenie staje się coraz poważniejsze również za sprawą rozwoju technologii. Narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję umożliwiają tworzenie fałszywych nagrań głosowych i materiałów wideo, które mogą sprawiać wrażenie autentycznych.
„Nasi seniorzy są w tej chwili atakowani z wielu stron”
W czwartek, 19 listopada 2026 roku, w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie odbył się briefing prasowy inaugurujący drugą edycję kampanii społecznej „Ustal z Babcią hasło”.
W spotkaniu uczestniczyli I wicewojewoda małopolska Elżbieta Achinger, I małopolski wicekurator oświaty Artur Pasek oraz I zastępca komendanta wojewódzkiego Policji w Krakowie, insp. Maciej Kubiak.
Inicjatorka kampanii, Elżbieta Achinger, zwróciła uwagę na rosnące niebezpieczeństwo związane z wykorzystywaniem nowoczesnych technologii przez przestępców.
„Kampania ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa jak największej grupie seniorów. Nasi seniorzy są w tej chwili atakowani z wielu stron. Jedną z metod jest to tzw. metoda na wnuczka, na syna, na córkę, na najbliższą osobę. Niestety możliwości fałszowania naszych wypowiedzi, naszego głosu, nawet i naszego wizerunku są w tej chwili coraz większe. Sztuczna inteligencja w tym zakresie bardzo intensywnie działa. Nasze działanie musi pójść ku temu, żeby zapobiegać tego typu fałszerstwom” – powiedziała I wicewojewoda małopolska Elżbieta Achinger.
Jedno rodzinne hasło może pomóc uchronić oszczędności
Założenie kampanii jest proste. Członkowie rodziny powinni wspólnie ustalić specjalne hasło bezpieczeństwa, które będzie znane wyłącznie zaufanym osobom.
Może to być krótkie słowo lub zdanie, którego nie da się łatwo odgadnąć na podstawie informacji dostępnych w internecie czy mediach społecznościowych.
W przypadku podejrzanego telefonu, podczas którego rozmówca podaje się za wnuczka, córkę, syna lub innego członka rodziny i prosi o pilne przekazanie pieniędzy, można poprosić go o podanie ustalonego wcześniej hasła.
Osoba podszywająca się pod bliskiego nie powinna go znać.
Warto jednak pamiętać, że samo hasło nie daje całkowitej ochrony. W razie podejrzenia oszustwa należy zakończyć rozmowę i samodzielnie skontaktować się z członkiem rodziny, korzystając ze znanego wcześniej numeru telefonu.
Nie należy również przekazywać pieniędzy ani danych osobowych osobom, których tożsamości nie udało się wiarygodnie potwierdzić.
Już 246 szkół z Małopolski przyłączyło się do akcji
Organizatorzy zdecydowali się zaangażować w kampanię młode pokolenie, które na co dzień korzysta z internetu, telefonów komórkowych i nowoczesnych technologii.
Uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych mają pomagać swoim dziadkom, rodzicom i innym seniorom w rozpoznawaniu zagrożeń związanych z cyberprzestępczością.
Pierwsza edycja przedsięwzięcia zgromadziła 49 placówek oświatowych, zarówno publicznych, jak i prywatnych.
W drugiej edycji, według danych przedstawionych 19 listopada, uczestniczy już 246 szkół z Małopolski. Oznacza to ponad pięciokrotny wzrost liczby zgłoszonych placówek.
Każda ze szkół wyznaczyła koordynatora odpowiedzialnego za realizację przedsięwzięcia.
Koordynatorzy będą mogli uczestniczyć w szkoleniach prowadzonych przez Komendę Wojewódzką Policji w Krakowie, dotyczących cyberbezpieczeństwa, zagrożeń wynikających z wykorzystania sztucznej inteligencji oraz sposobów edukowania uczniów.
Policja prowadzi tysiące działań profilaktycznych
Małopolscy funkcjonariusze od lat realizują programy informacyjno-edukacyjne skierowane do seniorów.
Tylko w 2025 roku policjanci uczestniczyli w ponad 1,4 tys. spotkań poświęconych bezpieczeństwu osób starszych. Wzięło w nich udział łącznie blisko 34 tys. osób.
Jak podkreślił insp. Maciej Kubiak, I zastępca komendanta wojewódzkiego Policji w Krakowie, kluczowe znaczenie ma podnoszenie świadomości społecznej.
„O tym, jak ważne jest to przedsięwzięcie, nie muszę nikogo przekonywać. O tym, jak istotne jest to, abyśmy edukowali również młodsze pokolenie. Tylko w ten sposób dojdziemy do sytuacji, gdzie społeczeństwo będzie świadome, będzie samo mogło bronić się przed zagrożeniami” – dodał insp. Maciej Kubiak.
Szkoły będą rywalizować w kreatywności i działaniach na rzecz seniorów
Druga edycja kampanii została rozszerzona o element współzawodnictwa między placówkami oświatowymi.
Szkoły będą zdobywać punkty za działania związane z edukacją i profilaktyką cyberbezpieczeństwa.
Punktowane będą między innymi lekcje wychowawcze poświęcone rodzinnemu hasłu bezpieczeństwa, wizyty w Dziennych Domach Seniora i Klubach Seniora, wydarzenia organizowane wspólnie z policją, akcje informacyjne na terenie szkół oraz publikacje w mediach społecznościowych.
Wybrane placówki zostaną także zaproszone na trzy specjalne lekcje dotyczące bezpieczeństwa w przestrzeni cyfrowej, które przeprowadzą funkcjonariusze Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie.
I małopolski wicekurator oświaty Artur Pasek podkreślił, że organizatorzy chcą zachęcić młodzież do aktywnego i pomysłowego działania.
„Chcemy, by ten projekt był swoistych challengem pomiędzy szkołami, pomiędzy uczniami. Żeby spowodował, że informacje dotyczące tego, jak zadbać o cyberbezpieczeństwo, mogły rozsiewać się międzypokoleniowo i między samymi uczniami (…). Istotą tego projektu jest podjęcie jak największej gamy działań w zakresie cyberbezpieczeństwa. Regulamin jest tak skonstruowany, że najlepiej wypadną te szkoły, które będą najbardziej kreatywne” – zaznaczył Artur Pasek.
Wszystkie szkoły uczestniczące w kampanii zostaną umieszczone na specjalnej mapie zwycięzców, która zostanie opublikowana na stronie internetowej Kuratorium Oświaty w Krakowie.
Młodzi ludzie cyfrowymi obrońcami seniorów
Kampania „Ustal z Babcią hasło” została zainicjowana przez I wicewojewodę małopolską Elżbietę Achinger jako odpowiedź na ogólnopolskie przedsięwzięcie „Rodzinne hasło”, realizowane przez Departament Polityki Senioralnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
Jej najważniejszym założeniem jest budowanie międzypokoleniowej współpracy w zakresie bezpieczeństwa.
Młodzi ludzie, którzy sprawnie korzystają z nowoczesnych technologii, mogą odegrać ważną rolę w edukowaniu osób starszych. Rozmowa z babcią, dziadkiem czy starszym sąsiadem może pomóc w rozpoznaniu zagrożenia, zanim dojdzie do utraty pieniędzy.
Organizatorzy zwracają uwagę, że skutki oszustw nie ograniczają się wyłącznie do strat finansowych. Seniorzy, którzy padają ofiarami przestępców, często doświadczają również silnego stresu, poczucia bezradności i utraty bezpieczeństwa.
Wicewojewoda Elżbieta Achinger podkreśliła dramatyczne konsekwencje takich zdarzeń.
„Dla seniora, który utracił wszystko na skutek wyrafinowanych działań przestępców, to nie tylko tragedia finansowa. Człowiek, który nagle traci to, co uzbierał przez całe życie, załamuje się. To nie jest jego wina. Dlatego ustalmy wspólnie hasło” – podkreśliła wicewojewoda Elżbieta Achinger.

Jak chronić bliskich przed oszustami?
Organizatorzy kampanii zachęcają rodziny do wspólnych rozmów o zagrożeniach i ustalenia prostych zasad bezpieczeństwa.
Warto pamiętać o kilku podstawowych działaniach:
- Ustal z najbliższymi rodzinne hasło bezpieczeństwa, którego nie udostępniacie osobom postronnym.
- Nie podejmuj decyzji o przekazaniu pieniędzy pod presją czasu lub emocji.
- Jeżeli ktoś dzwoni z informacją o wypadku bliskiej osoby i żąda pieniędzy, zakończ rozmowę i samodzielnie zweryfikuj tę informację.
- Nie podawaj przez telefon danych do bankowości elektronicznej, haseł ani kodów autoryzacyjnych.
- Pamiętaj, że oszuści mogą wykorzystywać sztuczną inteligencję do naśladowania głosu znanej osoby.
- W przypadku podejrzenia przestępstwa powiadom policję, a gdy sytuacja wymaga natychmiastowej interwencji, zadzwoń pod numer 112.
Ponad 21 mln zł strat w jednym roku pokazuje, jak poważnym problemem są oszustwa wymierzone w mieszkańców Małopolski. Kampania „Ustal z Babcią hasło” przypomina, że w świecie coraz bardziej zaawansowanych technologii jednym z najważniejszych narzędzi ochrony pozostają rozmowa, zaufanie i wzajemna troska.
