.png)
Jezioro Czchowskie ważnym elementem systemu na Dunajcu
Jezioro Czchowskie jest sztucznym zbiornikiem utworzonym na Dunajcu. Zapora w Czchowie była budowana w latach 1936–1949. Zbiornik ma około 9 kilometrów długości i powierzchnię około 346 hektarów. Elektrownia wodna Czchów dysponuje dwoma hydrozespołami, a jej moc zainstalowana wynosi łącznie 9 MW. Obiekt funkcjonuje również jako zbiornik wyrównawczy związany z pracą elektrowni w Rożnowie.
Zbiornik Czchów pozostaje poza administracją Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. W komunikatach Wód Polskich jako podmiot administrujący zbiornikiem wskazywana jest TAURON EKOENERGIA. Podobna sytuacja dotyczy położonego wyżej zbiornika w Rożnowie.
Znaczenie Jeziora Czchowskiego nie ogranicza się jednak do energetyki. Zbiornik stanowi element gospodarki wodnej na Dunajcu, jest związany z ochroną przeciwpowodziową, a jego otoczenie pełni funkcje turystyczne i rekreacyjne. Już wcześniejsze dokumenty dotyczące zespołu zbiorników Rożnów–Czchów wskazywały na ich funkcje przeciwpowodziowe i energetyczne.
Problemem są osady nanoszone przez Dunajec
Sednem interpelacji jest postępujące zamulanie zbiornika. Dunajec transportuje materiał skalny, żwir, piasek i drobniejsze osady, które w warunkach zbiornika zaporowego mogą odkładać się na jego dnie.
Poseł Józefa Szczurek-Żelazko wskazuje w interpelacji, że mieszkańcy miejscowości położonych nad jeziorem od lat zwracają uwagę na jego wypłycanie. Parlamentarzystka twierdzi również, że proces akumulacji osadów nasilił się w ostatnich latach. Są to stwierdzenia przedstawione przez autorkę interpelacji – ich dokładna skala ma być właśnie jednym z przedmiotów odpowiedzi właściwego resortu.
To ważne rozróżnienie, ponieważ obecnie jednym z podstawowych pytań pozostaje właśnie rzeczywista, aktualna pojemność Jeziora Czchowskiego i ilość znajdujących się w nim osadów.
Różne dane o pojemności zbiornika. Potrzebne aktualne pomiary
W dostępnych publicznie materiałach pojawiają się różne wartości dotyczące pojemności Jeziora Czchowskiego. Aktualna strona TAURON EKOENERGIA podaje pojemność zbiornika na poziomie 8 mln m³. Z kolei w Programie Ochrony Środowiska dla Gminy Czchów na lata 2025–2030 podano 12 mln m³. Tę samą wartość – 12 mln m³ – można znaleźć również w starszych dokumentach dotyczących zbiornika.
Samo zestawienie tych liczb nie pozwala przesądzić, że różnica jest bezpośrednim skutkiem zamulenia – dokumenty mogą odnosić się do różnych parametrów technicznych lub okresów. Pokazuje jednak, dlaczego jednym z kluczowych postulatów interpelacji są aktualne badania batymetryczne oraz jednoznaczne określenie rzeczywistej pojemności zbiornika.
Badania batymetryczne pozwalają odtworzyć ukształtowanie dna i określić głębokość zbiornika w poszczególnych miejscach. Porównanie aktualnych pomiarów z wcześniejszą dokumentacją może umożliwić oszacowanie ilości zdeponowanych osadów i zmian pojemności jeziora.
Poseł chce wiedzieć, ile osadów znajduje się na dnie
Interpelacja nr 19551 jest bardzo szczegółowa. Zawiera 15 pytań, które można podzielić na kilka podstawowych grup: stan techniczny i hydrologiczny jeziora, badania dna, zakres zamulenia, plan odmulenia, finansowanie, bezpieczeństwo przeciwpowodziowe oraz rewitalizację akwenu.
Poseł pyta między innymi:
- czy administracja posiada aktualne dane dotyczące stopnia zamulenia i rzeczywistej pojemności Jeziora Czchowskiego; kiedy ostatnio wykonano kompleksowe badania batymetryczne; jaka ilość osadów zalega obecnie na dnie oraz o ile zmniejszyła się pojemność zbiornika w stosunku do jego parametrów projektowych;
- jakie jest tempo dalszego odkładania osadów oraz czy badano ich jakość i skład chemiczny – informacje te mają znaczenie przy ewentualnym wydobyciu i późniejszym zagospodarowaniu urobku;
- czy istnieje już program lub harmonogram odmulania, czy planowane jest kompleksowe usunięcie osadów oraz czy możliwe byłoby etapowe prowadzenie prac, zaczynając od najbardziej wypłyconych części jeziora;
- czy prowadzone są rozmowy między administracją państwową, Wodami Polskimi, TAURON EKOENERGIA i lokalnymi samorządami oraz czy przedsięwzięcie mogłoby uzyskać środki z budżetu państwa albo funduszy europejskich;
- czy przeanalizowano wpływ zamulenia na funkcje retencyjne i przeciwpowodziowe jeziora, jakie działania podejmowane są w celu ograniczenia dopływu kolejnych osadów oraz czy możliwy jest szerszy program rewitalizacji obejmujący także jakość wody, środowisko, turystykę i rekreację.
Ostatnie pytanie dotyczy już bezpośrednio tego, czy rząd zamierza podjąć działania służące przywróceniu utraconej pojemności zbiornika i – jeżeli tak – jaki miałby być zakres oraz termin takich prac.
Odmulanie byłoby dużą operacją
Potencjalne odmulenie Jeziora Czchowskiego nie sprowadzałoby się jedynie do wydobycia mułu z dna. W pierwszej kolejności konieczne byłoby dokładne określenie objętości i rozmieszczenia osadów. Niezbędne byłoby również zbadanie ich składu, ponieważ od wyników analiz zależy sposób postępowania z wydobytym materiałem.
W źródłach lokalnych przypominano, że większe prace związane z usuwaniem osadów prowadzono już na początku lat 2000. Wydobywany materiał był wtedy odkładany w rejonie brzegów zbiornika. Już wówczas wskazywano, że przedsięwzięcie prowadzone na większą skalę wymagałoby znacznych nakładów finansowych.
Dlatego w obecnej interpelacji pojawia się nie tylko pytanie o samo odmulenie, lecz także o źródła finansowania dokumentacji, badań i robót.
Znaczenie przeciwpowodziowe pod szczególną obserwacją
Jednym z istotniejszych aspektów sprawy jest pytanie o wpływ utraty pojemności na możliwości gospodarowania wodą.
Zespół zbiorników Rożnów–Czchów od dziesięcioleci jest elementem systemu gospodarki wodnej na Dunajcu. Już w odpowiedzi rządu na zapytanie poselskie z 2010 roku wskazywano, że zbiornik Czchów został utworzony jako zbiornik wyrównawczy dla Rożnowa, a do podstawowych funkcji tego systemu należą funkcje przeciwpowodziowa i energetyczna.
Wody Polskie, publikując informacje o sytuacji hydrologicznej, nadal ujmują Czchów razem z innymi zbiornikami na Dunajcu, jednocześnie zaznaczając, że jest on administrowany przez TAURON EKOENERGIA.
Nie oznacza to automatycznie, że obecne zamulenie spowodowało już określone pogorszenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego. Właśnie dlatego poseł pyta, czy wykonano analizę wpływu osadów na funkcję retencyjną i przeciwpowodziową. Odpowiedź administracji powinna dopiero dostarczyć danych pozwalających ocenić skalę tego zagadnienia.
Jezioro to również turystyka i środowisko
Sprawa ma także wymiar lokalny. Jezioro Czchowskie i jego otoczenie są wykorzystywane rekreacyjnie i turystycznie. Dokumenty samorządu gminy Czchów wskazują, że rozwój infrastruktury wypoczynkowej wokół akwenu jest jednym z elementów lokalnej turystyki.
Dlatego propozycja przedstawiona w interpelacji wykracza poza samo mechaniczne usunięcie osadów. Poseł pyta o możliwość przygotowania kompleksowego programu rewitalizacji, który łączyłby odmulenie z poprawą jakości wody, działaniami środowiskowymi i przywracaniem walorów rekreacyjnych jeziora.
Kto miałby zapłacić?
To prawdopodobnie jedna z kluczowych kwestii przyszłych prac. Zbiornik związany jest z działalnością TAURON EKOENERGIA, natomiast gospodarka wodna i bezpieczeństwo przeciwpowodziowe pozostają także przedmiotem zainteresowania administracji publicznej. Do tego dochodzą gminy zainteresowane rozwojem turystyki i ochroną terenów położonych nad jeziorem.
Właśnie dlatego w interpelacji pojawia się pytanie o współpracę kilku podmiotów oraz możliwość wykorzystania zarówno środków krajowych, jak i funduszy europejskich.
Odpowiedź na interpelację może więc mieć znaczenie nie tylko dla ustalenia rzeczywistego stanu Jeziora Czchowskiego, ale również dla określenia, który podmiot miałby przygotować ewentualną inwestycję, jak szeroki byłby jej zakres i z jakiego źródła można byłoby ją sfinansować.
Na razie resort nie przedstawił odpowiedzi
Według dostępnych na 24 września 2026 roku informacji interpelacja pozostaje bez opublikowanej odpowiedzi. Oznacza to, że nie ma jeszcze oficjalnego stanowiska administracji zawierającego aktualną wielkość zamulenia, termin ostatnich szczegółowych pomiarów dna ani ewentualny harmonogram prac.
Dopiero odpowiedź właściwego ministra powinna wyjaśnić, czy istnieją aktualne badania pozwalające dokładnie określić ilość osadów w Jeziorze Czchowskim oraz czy państwo i zarządca zbiornika przewidują większe przedsięwzięcie związane z jego odmuleniem.
Jedno jest już pewne: problem Jeziora Czchowskiego znalazł się formalnie na poziomie parlamentarnym. Interpelacja stawia pytania nie tylko o widoczne wypłycanie akwenu, lecz przede wszystkim o twarde dane – aktualną pojemność, ilość osadów, wyniki badań dna, wpływ na gospodarkę wodną oraz realny koszt i możliwość przeprowadzenia prac. Odpowiedź resortu pokaże, jakie informacje na ten temat posiada administracja państwowa i czy przewidywane są konkretne działania.
