Skarby książąt Sanguszków w tarnowskim muzeum
W zbiorach Muzeum Ziemi Tarnowskiej znajduje się wyjątkowa kolekcja grafik pochodzących z dawnych zbiorów książąt Sanguszków. Wśród 20 zabytkowych rycin aż 13 to dzieła Albrechta Dürera, niemieckiego malarza i grafika epoki renesansu. Pozostałych siedem wiązanych jest z kręgiem jego naśladowców.
Kolekcja obejmuje odbitki pochodzące z najbardziej znanych cykli artysty: cztery ryciny z „Małej Pasji”, dwie z „Dużej Pasji” oraz pięć z „Żywota Marii”. W zbiorach znajdują się również grafiki „Św. Hieronim” oraz „Św. Rodzina”.
To jeden z cenniejszych zespołów dzieł sztuki przechowywanych w tarnowskim muzeum. Co istotne, od zakończenia II wojny światowej ryciny nie były poddawane zabiegom konserwatorskim.
Specjalne kąpiele i niemal detektywistyczna praca
Przywracanie dawnego blasku kilkusetletnim grafikom to niezwykle delikatny i wymagający proces. Konserwatorzy muszą nie tylko usunąć nagromadzone przez lata zanieczyszczenia, ale przede wszystkim zabezpieczyć zabytkowy papier przed dalszym niszczeniem.
Zanim rozpoczęto właściwe prace, ryciny zostały poddane szczegółowym badaniom w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Specjaliści analizowali między innymi skład papieru, wykonywali makrofotografie oraz zdjęcia mikroskopowe.
Dopiero na podstawie tych badań dobrano odpowiednie metody konserwacji, obejmujące specjalistyczne oczyszczanie, kąpiele konserwatorskie, uzupełnianie ubytków oraz zabezpieczanie oryginalnych materiałów.
– Praca przy tak cennym zbiorze jest dla mnie przyjemnością i rodzajem wyróżnienia. Jest to praca badawcza, można powiedzieć trochę detektywistyczna – podkreśla dr Agnieszka Marecka, konserwatorka z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Niezwykłe odkrycie! Na rycinach ujawniły się ukryte znaki
Jednym z najciekawszych efektów prowadzonych prac jest odkrycie szczegółów, których wcześniej nie można było dostrzec.
Na pięciu grafikach uwidoczniły się znaki wodne przedstawiające dwa orły w koronie, umieszczone na tarczy herbowej. Przez lata pozostawały one trudne do zauważenia, ponieważ ryciny były podklejone dodatkową warstwą papieru.
Dla historyków sztuki i konserwatorów takie odkrycie może mieć duże znaczenie. Znaki wodne są bowiem jednym ze źródeł informacji pozwalających badać pochodzenie papieru, a niekiedy również ustalać czas jego powstania.
Dzięki temu możliwe będzie dokładniejsze poznanie historii poszczególnych grafik i materiałów, na których zostały wykonane.
– Grafiki po oczyszczeniu „wyszlachetniały”, w pełni pokazują swoje piękno – dodaje dr Agnieszka Marecka.
Czy wyjątkowe ryciny będzie można zobaczyć na wystawie?
Prace konserwatorskie mają nie tylko przywrócić grafikom ich walory estetyczne, ale przede wszystkim zapewnić im odpowiednie warunki przechowywania na kolejne lata.
Po zakończeniu renowacji wszystkie dzieła zostaną odpowiednio zabezpieczone. Pozwoli to na ich bezpieczne przechowywanie, a w przyszłości również prezentowanie publiczności podczas wystaw.
Zakończenie konserwacji planowane jest w najbliższych tygodniach. Muzeum nie podało jeszcze konkretnego terminu ewentualnej ekspozycji odnowionych rycin.
Ponad 63 tysiące złotych na ratowanie zabytkowych dzieł
Konserwacja wyjątkowej kolekcji jest możliwa dzięki wsparciu finansowemu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Całkowity koszt przedsięwzięcia wynosi ponad 63 tysiące złotych, z czego 50 tysięcy złotych stanowi ministerialne dofinansowanie.
Projekt realizowany jest w ramach programu „Wspieranie działań muzealnych – konserwacja zbiorów 2026”. Środki pochodzą z Funduszu Promocji Kultury.
Dzięki prowadzonym pracom jeden z najcenniejszych zespołów grafik w kolekcji Muzeum Ziemi Tarnowskiej zostanie zabezpieczony dla przyszłych pokoleń.
Dla Tarnowa to nie tylko ważne przedsięwzięcie konserwatorskie, ale również przypomnienie o wyjątkowym dziedzictwie artystycznym, jakie pozostawili po sobie książęta Sanguszkowie.
